张亦婷, 肖小华*, 李攻科*
收稿日期:2026-02-15
通讯作者:
*E-mail:xiaoxhua@mail.sysu.edu.cn(肖小华);E-mail:cesgkl@mail.sysu.edu.cn(李攻科).
基金资助:ZHANG Yiting, XIAO Xiaohua*, LI Gongke*
Received:2026-02-15
Supported by:摘要: 水产品含有丰富的优质蛋白质以及矿物质、脂肪酸和维生素等人体必需物质,具有丰富的营养价值,其生产和加工过程中易产生重金属、兽药残留、非法添加剂及致病微生物等危害物污染。快速检测技术是第一时间发现食品安全问题的重要手段。但水产品的基质复杂,现有快检技术缺少与之匹配的快速样品前处理技术和方法,容易导致“假阳性”或漏检等问题。金属有机框架材料(MOFs)凭借其超高的比表面积、大小可调节的孔径和易于功能化等独特优势,已成为水产品危害物分离分析领域中极具前景的新型材料。本文系统总结了10年来MOFs及其复合材料在水产品危害物快速检测中的应用研究进展。基于MOFs及其复合材料的固相萃取、固相微萃取、磁固相萃取、搅拌棒吸附萃取及QuEChERS等样品前处理技术,显著提升了水产品中危害物的选择性和富集效率,简化了前处理流程。MOFs与电化学、荧光光谱、表面增强拉曼光谱、免疫分析及适配体传感等多种检测技术结合,催生了一系列具有高灵敏度和高特异性的快速检测方法。此外,本文对MOFs在水产品分析领域面临的挑战和发展前景进行了总结与展望。
张亦婷, 肖小华, 李攻科. 金属有机框架材料用于水产品中危害物快速检测的研究进展[J]. 色谱, DOI: 10.3724/SP.J.1123.2026.02012.
ZHANG Yiting, XIAO Xiaohua, LI Gongke. Advances in the application of metal-organic framework materials for rapid detection of contaminants in aquatic products[J]. Chinese Journal of Chromatography, DOI: 10.3724/SP.J.1123.2026.02012.
| [1] Golden C D, Koehn J Z, Shepon A, et al. Nature, 2021, 598(7880): 315 [2] Hicks C C, Cohen P J, Graham N A J, et al. Nature, 2019, 574(7776): 95 [3] Xu H, Newton R, Love D C, et al. Environ Int, 2025, 205: 109831 [4] Potasman I, Paz A, Odeh M. Clin Infect Dis, 2002, 35(8): 921 [5] Okocha R C, Olatoye I O, Adedeji O B. Public Health Rev, 2018, 39(1): 21 [6] Huang L, Liu G X, Fu Y C. Trends Food Sci Technol, 2023, 133: 15 [7] Wang C K, Sun S Y, Wang P, et al. Talanta, 2024, 269: 125462 [8] Zeger V R, Thapa B, Shamsaei D, et al. Anal Chem, 2025, 97(9): 4793 [9] Rutkowska M, Płotka-Wasylka J, Morrison C, et al. Trac Trends Anal Chem, 2018, 102: 91 [10] Scida K, Stege P W, Haby G, et al. Anal Chim Acta, 2011, 691(1/2): 6 [11] Wang X M, Chen J Y, Zhang J, et al. Chem Eng J, 2025, 520: 165812 [12] Jiang X Q, Pan H, Ruan G H, et al. J Hazard Mater, 2022, 431: 128565 [13] Wan M F, Xiang F C, Liu Z D, et al. Food Chem, 2021, 365: 130485 [14] Wang X Y, Chen Y L, Xiao X H, et al. Chin J Chromatogr, 2021, 39(1): 34 王兴益, 陈彦龙, 肖小华, 等. 色谱, 2021, 39(1): 34 [15] Lai H S, Li G K, Zhang Z M. J Sep Sci, 2021, 44(6): 1174 [16] Zhou H C, Long J R, Yaghi O M. Chem Rev, 2012, 112(2): 673 [17] Chen B L, Eddaoudi M, Reineke T M, et al. J Am Chem Soc, 2000, 122(46): 11559 [18] Furukawa H, Cordova K E, O'Keeffe M, et al. Science, 2013, 341(6149): 1230444 [19] Bazargan M, Ghaemi F, Amiri A, et al. Coord Chem Rev, 2021, 445: 214107 [20] Zeggai F Z, Ait-Touchente Z, Bachari K, et al.Chem Phys Impact, 2025(10): 100864 [21] Zhao Y Q, Wang W S, Cai G P, et al. Trac Trends Anal Chem, 2026, 198: 118743 [22] Jiao L, Seow J Y R, Skinner W S, et al. Mater Today, 2019, 27: 43 [23] Zahran M, Tian S, Li J, et al. RSC Adv, 2025, 15(14): 10801 [24] Du X Y, Wu G, Dou X L, et al. Microchem J, 2024, 203: 110901 [25] Wang B, Xie K Z, Lee K. Foods, 2021, 10(3): 555 [26] Feng J J, Loussala H M, Han S, et al. Trac Trends Anal Chem, 2020, 125: 115833 [27] Gu Z Y, Chen Y J, Jiang J Q, et al. Chem Commun, 2011, 47(16): 4787 [28] Rezaei Kahkha M R, Daliran S, Oveisi A R, et al. Food Anal Methods, 2017, 10(7): 2175 [29] Wang K Q, Duan X Y, Tian Y, et al. Spectrochim Acta Part B At Spectrosc, 2025, 225: 107120 [30] Gao Y, Wang S C, Zhang N, et al. J Chromatogr A, 2021, 1652: 462349 [31] Deji Z, Zhang X, Liu P, et al. J Hazard Mater, 2022, 430: 128494 [32] Zhou Z H, Feng D S, Liang W Y, et al. J Chromatogr A, 2020, 1623: 461198 [33] Yu T T, Su L Q, Lan Z M, et al. Chin J Anal Chem, 2020, 48(12): 1694 于亭亭, 苏立强, 兰志满, 等. 分析化学, 2020, 48(12): 1694 [34] Ghorbani-Kalhor E, Hosseinzadeh-Khanmiri R, Abolhasani J, et al. J Sep Sci, 2015, 38(7): 1179 [35] Yang J, Dong X, Zhen X T, et al. Talanta, 2020, 209: 120598 [36] Mohammadnejad M, Hajiashrafi T, Rashnavadi R. J Porous Mater, 2018, 25(6): 1771 [37] Płotka-Wasylka J, Szczepańska N, De La Guardia M, et al. Trac Trends Anal Chem, 2015, 73: 19 [38] Zhang Q H, Zhou L D, Chen H, et al. Trac Trends Anal Chem, 2016, 80: 57 [39] Yuan Y L, Lin X T, Li T H, et al. J Chromatogr A, 2019, 1592: 9 [40] Huang J, Ou C R, Lv F Y, et al. Talanta, 2017, 165: 326 [41] Huang J Y, Yan J Y, Qi J, et al. Chin J Chromatogr, 2025, 43(8): 841 黄晶滢, 闫敬怡, 齐骥, 等. 色谱, 2025, 43(8): 841 [42] Lan H Z, Gan N, Pan D D, et al. J Chromatogr A, 2014, 1365: 35 [43] Zhang Q C, Xia G P, Liang J Y, et al. Molecules, 2020, 25(4): 897 [44] Mondal S, Xu J Q, Chen G S, et al. Anal Chim Acta, 2019, 1047: 62 [45] Omer A K, Tajik H, Molaei R, et al. Foods, 2024, 13(16): 2564 [46] Song F, Zhang Z X, Xu X R, et al. RSC Adv, 2023, 13(44): 30876 [47] Qiu J L, Zhang T L, Wang F X, et al. Sci Total Environ, 2020, 729: 138971 [48] Dahanzadeh M, Moosavi-Nasab M, Kardani F, et al. J Food Meas Charact, 2025, 19(11): 9218 [49] Huang C H, Qiao X Z, Sun W M, et al. Anal Chem, 2019, 91(3): 2418 [50] Liu P Y, Dong Y M, Li X X, et al. J Hazard Mater, 2024, 470: 134150 [51] Zhang W M, Yan Z M, Gao J, et al. J Chromatogr A, 2015, 1400: 10 [52] Xia L, Liu L J, Lv X X, et al. J Chromatogr A, 2017, 1500: 24 [53] Zhou Z H, Fu Y Q, Qin Q, et al. J Chromatogr A, 2018, 1560: 19 [54] Wang H, Zhao X Y, Xu J W, et al. J Chromatogr A, 2021, 1651: 462286 [55] Xue B, Xu M Z, Bai Z H, et al. Adv Sample Prep, 2024, 11: 100120 [56] Liu T, Sang C Y, Liu Y W, et al. Food Chem, 2025, 492: 145624 [57] Sohrabi M R, Matbouie Z, Asgharinezhad A A, et al. Microchim Acta, 2013, 180(7/8): 589 [58] Keerthana S, Illanad G, Saket S, et al. RSC Adv, 2024, 14(38): 27608 [59] David F, Ochiai N, Sandra P. Trac Trends Anal Chem, 2019, 112: 102 [60] Lin S C, Gan N, Qiao L, et al. Talanta, 2015, 144: 1139 [61] Lin S C, Gan N, Zhang J B, et al. Talanta, 2016, 149: 266 [62] Long J, Gao Y, Sheng K J, et al. Electrophoresis, 2025, 46(9/10): 562 [63] Wang J N, Gao Y, Zhang N, et al. J Sep Sci, 2023, 46(13): 2200833 [64] Zhou Q, Yu C C, Meng L L, et al. Crit Rev Food Sci Nutr, 2024, 64(28): 10517 [65] Wang X T, Aheyeli-kai Y, Ying H K, et al. Polym Adv Technol, 2025, 36(1): e70031 [66] Wu W B, Yan Y L, Xie M M, et al. Talanta, 2025, 281: 126918 [67] Qiu J K, He Z Y, Zhao Z, et al. Trac Trends Anal Chem, 2025, 191: 118332 [68] Zhang W M, Li Q Q, Fang M, et al. Chin J Chromatogr, 2021, 39(9): 941 张文敏, 李青青, 方敏, 等. 色谱, 2021, 39(9): 941 [69] Xu Y W, Cheng Y X, Jia Y J, et al. Talanta, 2020, 219: 121360 [70] Singh S, Numan A, Zhan Y Q, et al. J Hazard Mater, 2020, 399: 123042 [71] Liang Q, Zhou D L, Zhang K, et al. Microchem J, 2025, 209: 112895 [72] Dey B, Ahmad Md W, Kim B H, et al. Anal Bioanal Chem, 2023, 415(17): 3487 [73] Shi Y K, Dong F J, Rodas-Gonzalez A, et al. Food Chem, 2025, 475: 143362 [74] Kokkinos C, Economou A, Pournara A, et al. Sens Actuators B Chem, 2020, 321: 128508 [75] Dey B, Ahmad Md W, Sarkhel G, et al. Microchem J, 2023, 186: 108295 [76] Mahnashi M H, Mahmoud A M, Alhazzani K, et al. Microchem J, 2021, 168: 106439 [77] Nandhini C, Huang C H, Mani G, et al. Food Chem, 2024, 459: 140451 [78] Li S H, Zhu Y N, Ma X H, et al. Anal Methods, 2025, 17(37): 7444 [79] Zhou Y L, Li X Q, Pan Z H, et al. Food Anal Methods, 2019, 12(5): 1246 [80] Zhao H L, Li X W, Yu K, et al. Sens Actuators B Chem, 2025, 433: 137525 [81] Hang T X, Zhang C Y, Pei F B, et al. ACS Sens, 2024, 9(12): 6779 [82] Cheng W W, Tang X Z, Zhang Y, et al. Trends Food Sci Technol, 2021, 112: 268 [83] Zhang Y M, Yuan S, Day G, et al. Coord Chem Rev, 2018, 354: 28 [84] Melendreras C, Ortiz-Gómez I, Álvarez-García P, et al. Talanta, 2025, 282: 127026 [85] Chen L T, Li Z J, Dou Y M, et al. J Hazard Mater, 2024, 469: 134045 [86] Xu L H, Pan M F, Fang G Z, et al. Sens Actuators B Chem, 2019, 286: 321 [87] Yang W K, Zheng X Y, Gao F, et al. Spectrochim Acta A Mol Biomol Spectrosc, 2022, 270: 120785 [88] Xie Z, Gao Y H, Zuo T S, et al. Talanta, 2025, 293: 128108 [89] Yu L, Chen H X, Yue J, et al. Anal Chem, 2019, 91(9): 5913 [90] Yang Y G, Zhou Z X, Wang T, et al. Talanta, 2024, 270: 125632 [91] Jia P, He X M, Yang J Y, et al. Sens Actuators B Chem, 2023, 374: 132803 [92] Sun J Q, Li H L, Li Y Q, et al. J Food Compos Anal, 2024, 135: 106591 [93] Zhang X R, Asif M, Aziz A, et al. Talanta, 2026, 296: 128476 [94] Yue X Y, Li Y, Xu S, et al. Food Chem, 2022, 371: 131164 [95] Song J Y, Zhao B B, Wang Y R, et al. Food Chem, 2024, 437: 137883 [96] Cheng Q, Du X Y, Fu Z Y, et al. Polymers, 2024, 16(12): 1747 [97] Zhou X, Liu B, Chen Z Y, et al. Inorg Chem, 2025, 64(2): 953 [98] Yin Y Y, Zhang J, Ji C S, et al. Talanta, 2025, 294: 128200 [99] Wang J, Li D Q, Ye Y X, et al. Adv Mater, 2021, 33(15): 2008020 [100] Cheng M X, Cao Y, Chen L F, et al. ACS Sens, 2025, 10(6): 4580 [101] Wu Y, Zhou Y, Long H C, et al. Food Chem, 2023, 422: 136250 [102] Liu D M, Jiang X H, Li X M, et al. Biosens Bioelectron, 2026, 291: 118017 [103] Lu Z W, Li M J, Chen M T, et al. Food Chem, 2023, 413: 135640 [104] Nilghaz A, Mahdi Mousavi S, Amiri A, et al. J Agric Food Chem, 2022, 70(18): 5463 [105] Ding Y R, Cheng Y Q, Hao B Q, et al. Microchim Acta, 2021, 188(10): 351 [106] Liao J, Wang D M, Liu A Q, et al. The Analyst, 2015, 140(24): 8165 [107] Pu H B, Zhu H F, Xu F, et al. J Raman Spectrosc, 2022, 53(4): 682 [108] Chen J M, Guo L H, Chen L F, et al. ACS Sens, 2020, 5(12): 3964 [109] Xie Y F, Dong X H, Cai N F, et al. Foods, 2023, 12(4): 813 [110] Wang Y, Qu Q Y, Xiao X, et al. Microchem J, 2025, 215: 114177 [111] Xu S, Chen P F, Lin X C, et al. Anal Chim Acta, 2023, 1240: 340776 [112] Chen G T, Guan M, Yang Z, et al. Microchem J, 2024, 207: 112098 [113] Hu H, Wang Y X. Trac Trends Anal Chem, 2024, 171: 117520 [114] Balaji Viswanath K, Krithiga N, Jayachitra A, et al. ACS Omega, 2018, 3(12): 17010 [115] Wang J Q. Wu J Y, Lin J Y, et al. Chin J Anal Chem, 2021, 49(2): 197 王家琪, 吴佳怡, 林建原, 等. 分析化学, 2021, 49(2): 197 [116] Huang S R, Chen Z Y, Wang Y C, et al. J Hazard Mater, 2024, 480: 135824 [117] Liu S, Huo Y P, Yin S Y, et al. Anal Chim Acta, 2024, 1311: 342738 [118] Zhong S Y, Huang H Z, Wang X Y, et al. LWT, 2024, 198: 115996 [119] Huang H Z, Wang H F, Du K Y, et al. Biosens Bioelectron, 2025, 279: 117393 [120] Du K Y, Shen J, Zhong S Y, et al. Food Chem X, 2025, 32: 103253 [121] Ji Z G, Li X X, Dong Y M, et al. J Hazard Mater, 2025, 497: 139617 [122] Gao S X, Zheng X, Wu J H. Sens Actuators B Chem, 2017, 246: 169 [123] Fatah S A, Omer K M. ACS Appl Mater Interfaces, 2025, 17(8): 11578 [124] Zhan F P, Zhao Y N, Dai X H, et al. Microchem J, 2024, 196: 109512 [125] Yao X, Shen J H, Liu Q Y, et al. Anal Methods, 2020, 12(41): 4967 [126] Liu W, Xu Z W, Wang R, et al. Chin J Chromatogr, 2023, 41(10): 891 刘威, 徐之薇, 王睿, 等. 色谱, 2023, 41(10): 891 [127] Sun K P, Yan X Y, Li L, et al. Microchem J, 2025, 218: 115176 [128] Yang Q, Hong J C, Wu Y X, et al. ACS Appl Mater Interfaces, 2019, 11(44): 41506 [129] Liu S, Bai J L, Huo Y P, et al. Biosens Bioelectron, 2020, 149: 111801 [130] Liu S, Huo Y P, Hu Z Y, et al. Microchim Acta, 2023, 191(1): 57 [131] Liu S, Huo Y P, Deng S M, et al. Biosens Bioelectron, 2022, 201: 113891 [132] Zhan J L, Qin M W, Lu X D, et al. Sens Actuators B Chem, 2026, 446: 138757 [133] Duan N, Chen X W, Lin X F, et al. Sens Actuators B Chem, 2023, 384: 133665 [134] Feng D F, Li P H, Tan X C, et al. Anal Chim Acta, 2020, 1100: 232 [135] Zhou Y W, Chen Q A, Huang G B, et al. Talanta, 2024, 266: 124984 [136] Wang W H, Tan L, Wu J Y, et al. Anal Chim Acta, 2020, 1133: 128 [137] Xu W J, Zhao Y N, Gao F, et al. Bioelectrochemistry, 2025, 165: 108965 [138] Dou X L, Xu S H, Jiang Y F, et al. Spectrochim Acta A Mol Biomol Spectrosc, 2023, 284: 121827 [139] Wang Y, Zhai H G, Guo Q, et al. Sens Actuators B Chem, 2023, 396: 134648 [140] Li J, Lin X F, Wu J J, et al. Chem Eng J, 2023, 477: 147113 [141] Huang J Y, Huang Y Y, Xia L, et al. The Analyst, 2025, 150(21): 4781 [142] Hu W Y, Xia L, Hu Y F, et al. Talanta, 2024, 266: 125057 [143] Hu W Y, Xia L, Hu Y F, et al. Sens Actuators B Chem, 2024, 402: 135131 [144] Huang S, Lv D Y, Geng Y H, et al. Food Chem, 2025, 493: 145933 [145] Zhu C K, Ren C Y, Jiang W S, et al. Food Chem, 2024, 435: 137608 |
| [1] | 詹昆松, 唐明珠, 林颖, 倪林君, 余丽双. 铁卟啉金属有机框架材料用于高效富集地龙多肽[J]. 色谱, 2026, 44(8): 960-967. |
| [2] | 孙泽艺, 袁光年, 牛媛烨, 马继平. 复合共价有机框架材料用于食品中新污染物分析的样品前处理技术研究进展[J]. 色谱, 2026, 44(7): 731-740. |
| [3] | 谷春秀. 本科仪器分析实验教学设计:响应面法优化QuEChERS结合气相色谱-质谱检测茶叶中联苯菊酯农药残留[J]. 色谱, 2026, 44(6): 721-728. |
| [4] | 张婕, 张新中, 张震, 刘经纬, 王雪梅. 本科分析化学实验“正反案例式教学”的探讨与实践:固相微萃取-高效液相色谱测定环境样品中的6种含氮农药[J]. 色谱, 2026, 44(6): 713-720. |
| [5] | 姜媛媛, 郭瑞玲, 宋志花, 刘宗亮, 范雨彤, 许卉. 药学综合创新实验:分子印迹聚合物制备及其在体内药物分析样品前处理中的应用[J]. 色谱, 2026, 44(5): 589-596. |
| [6] | 闫敬怡, 黄晶滢, 彭思源, 满铭叁, 孙大妮, 刘萍, 陈令新, 李金花, 范华英. 分子印迹固相微萃取结合色谱/质谱在药物残留测定中的应用[J]. 色谱, 2026, 44(2): 151-168. |
| [7] | 吴江毅, 黄晓佳. 电场辅助分子印迹技术进展[J]. 色谱, 2026, 44(1): 43-52. |
| [8] | 陈杰, 刘明亮, 武璐, 徐峰, 吕晶, 陈林海, 李伟, 符杰, 傅建捷. 水中有机磷酸二酯分析技术研究进展[J]. 色谱, 2025, 43(9): 987-995. |
| [9] | 程嘉雯, 朱家顺, 刘雅静, 华静, 李爽. 对苯二胺类橡胶防老剂及其醌类转化产物分析方法研究进展[J]. 色谱, 2025, 43(8): 868-880. |
| [10] | 王倩倩, 鞠中杰, 姜成菲, 张燕, 吴帅, 李晶, 初坤. 通过式固相萃取-超高效液相色谱-飞行时间质谱法快速筛查和确证水产品中36种磺胺类及4种四环素类药物[J]. 色谱, 2025, 43(8): 904-914. |
| [11] | 时巧翠, 陈升俊, 傅佳宇, 谢伟宏. 脉冲直流电喷雾电离质谱快速检测生活污水中的11种常见毒品[J]. 色谱, 2025, 43(8): 971-977. |
| [12] | 娄婷婷, 黄琳, 粟有志, 刘俊, 李海涛, 赵品瑶. 水产品中微塑料的污染现状及检测方法研究进展[J]. 色谱, 2025, 43(8): 881-893. |
| [13] | 邓惠丹, 吉小凤, 肖英平, 夏强, 杨华. 基于复合净化柱-超高效液相色谱-串联质谱法同时测定鱼、虾、蟹中50种兽药残留[J]. 色谱, 2025, 43(7): 767-778. |
| [14] | 骆娅娜, 陈珈, 胡宇宇, 高世杰, 王艳丽, 刘艳明, 冯娟娟, 孙敏. 磁增强管内固相微萃取的材料制备及应用进展[J]. 色谱, 2025, 43(6): 606-619. |
| [15] | 刘恋, 肖小华, 方继辉, 李攻科. 化妆品中禁用组分糖皮质激素样品前处理和分离分析研究进展[J]. 色谱, 2025, 43(12): 1287-1299. |
| 阅读次数 | ||||||
|
全文 |
|
|||||
|
摘要 |
|
|||||